Τι είναι το HILP;

Το HILP (Hyperthermic Isolated Limb Perfusion — Υπερθερμική Διάχυση (αγγειακά) Απομονωμένου Άκρου) είναι μια εξειδικευμένη χειρουργική τεχνική κατά την οποία χορηγείται υψηλή δόση χημειοθεραπευτικών φαρμάκων αποκλειστικά στο προσβεβλημένο άκρο — άνω ή κάτω — σε συνθήκες υπερθερμίας, ενώ η κυκλοφορία του άκρου είναι πλήρως απομονωμένη από τη συστηματική κυκλοφορία του οργανισμού. Αυτό επιτρέπει τη χορήγηση δόσεων φαρμάκων που θα ήταν αδύνατες και επικίνδυνες εάν χορηγούνταν φλεβοκλυσμό σε ολόκληρο τον οργανισμό, επιτυγχάνοντας πολύ υψηλές τοπικές συγκεντρώσεις με ελάχιστη συστηματική τοξικότητα.

Η μέθοδος αναπτύχθηκε τη δεκαετία του 1950 και έκτοτε έχει εξελιχθεί σε θεραπεία αναφοράς για ορισμένες μορφές μελανώματος και σαρκώματος των άκρων, ιδίως όταν η χειρουργική αφαίρεση του όγκου θα συνεπαζόταν ακρωτηριασμό.

Σε ποιες παθήσεις εφαρμόζεται;

Το HILP αποτελεί θεραπευτική επιλογή κυρίως σε δύο κατηγορίες νόσου.

Στο μελάνωμα άκρων εφαρμόζεται σε ασθενείς με πολλαπλές δορυφορικές ή διαμεταστατικές βλάβες στο άκρο που δεν μπορούν να αφαιρεθούν χειρουργικά επαρκώς, σε περίπτωση υποτροπής στο άκρο μετά από προηγούμενη εκτομή, ως θεραπεία νεοεπικουρική (neoadjuvant) για μείωση του όγκου πριν την οριστική χειρουργική αφαίρεση, αλλά και όταν η εκτομή θα απαιτούσε ακρωτηριασμό που μπορεί να αποφευχθεί.

Στα σαρκώματα μαλακών μορίων άκρων χρησιμοποιείται σε μεγάλους ή τοπικά προχωρημένους όγκους όπου η άμεση χειρουργική εκτομή θα οδηγούσε σε λειτουργικά αναπηρωτικό αποτέλεσμα ή ακρωτηριασμό, με στόχο τη συρρίκνωση του όγκου και τη διάσωση του άκρου.

 

Πώς διεξάγεται η επέμβαση;

Η διαδικασία πραγματοποιείται υπό γενική αναισθησία. Ο χειρουργός απομονώνει χειρουργικά τα κύρια αγγεία του άκρου — αρτηρία και φλέβα — και τα συνδέει με έναν εξωσωματικό κυκλοφοριακό κυκλοφορητή, παρόμοιο με αυτόν της καρδιοπνευμονικής παράκαμψης. Με αυτόν τον τρόπο η κυκλοφορία του άκρου λειτουργεί πλήρως ανεξάρτητα από τη γενική κυκλοφορία.

Στη συνέχεια το άκρο θερμαίνεται στους 39-40 °C και χορηγείται το χημειοθεραπευτικό φάρμακο — κυρίως μελφαλάνη (melphalan), σε ορισμένες περιπτώσεις σε συνδυασμό με TNF-α (παράγοντα νέκρωσης όγκου) — το οποίο κυκλοφορεί για 60–90 λεπτά εντός του απομονωμένου άκρου. Μετά την ολοκλήρωση της διάχυσης, το άκρο εκπλύνεται ενδελεχώς για την αφαίρεση κάθε υπολείμματος φαρμάκου πριν την αποκατάσταση της φυσιολογικής κυκλοφορίας. Η συνολική διάρκεια της επέμβασης κυμαίνεται από 3 έως 5 ώρες.

Ο ρόλος της θερμότητας και των φαρμάκων

Η υπερθερμία στο HILP έχει διττό ρόλο. Αφενός η θερμοκρασία αυξάνει τη διαπερατότητα των καρκινικών κυττάρων στα φάρμακα και ενισχύει τη δράση τους· αφετέρου είναι άμεσα κυτταροτοξική, καθώς τα νεοπλασματικά κύτταρα είναι πιο ευάλωτα στη θερμοκρασία σε σύγκριση με τα φυσιολογικά. Ο συνδυασμός υπερθερμίας και υψηλής συγκέντρωσης μελφαλάνης δίνει ποσοστά ανταπόκρισης που δεν είναι εφικτά με καμία άλλη συστηματική θεραπεία.

Στις περιπτώσεις που συνδυάζεται με TNF-α — ο λεγόμενος πρωτόκολλος TM-HILP — η αποτελεσματικότητα αυξάνεται περαιτέρω, ιδίως στα σαρκώματα, καθώς ο TNF-α καταστρέφει το αγγειακό δίκτυο του όγκου ενισχύοντας τη δράση της χημειοθεραπείας.

Αποτελεσματικότητα

Τα κλινικά αποτελέσματα του HILP είναι εντυπωσιακά σε επιλεγμένους ασθενείς. Στο μελάνωμα, τα ποσοστά συνολικής ανταπόκρισης ανέρχονται σε 80–90%, με πλήρη ανταπόκριση σε ποσοστό 40–60% των ασθενών. Αυτό σημαίνει ότι σε έναν στους δύο ασθενείς δεν ανιχνεύεται βλάβη μετά τη θεραπεία. Στα σαρκώματα μαλακών μορίων, η διάσωση του άκρου επιτυγχάνεται στο 70–85% των περιπτώσεων, αποφεύγοντας τον ακρωτηριασμό σε ασθενείς για τους οποίους δεν υπήρχε άλλη επιλογή διατήρησης του άκρου.

Μετεγχειρητική πορεία και παρακολούθηση

Μετά την επέμβαση παρατηρείται φυσιολογική φλεγμονώδης αντίδραση στο άκρο — οίδημα, ερυθρότητα, αίσθημα θερμότητας — η οποία υποχωρεί προοδευτικά. Η νοσηλεία διαρκεί 10-15 ημέρες κατά μέσο όρο. Η πλήρης αποκατάσταση και επιστροφή στις καθημερινές δραστηριότητες επιτυγχάνεται συνήθως εντός 6-8 εβδομάδων. Η αξιολόγηση της ανταπόκρισης γίνεται με απεικονιστικές εξετάσεις 8 εβδομάδες μετά, και ακολουθεί εξατομικευμένο πλάνο παρακολούθησης.

Συχνές ερωτήσεις (FAQs)

Γιατί να επιλέξω HILP αντί για συστηματική χημειοθεραπεία;

Το HILP επιτρέπει τη χορήγηση δόσεων φαρμάκων έως 10–25 φορές υψηλότερων από αυτές που θα ήταν ανεκτές συστηματικά, επιτυγχάνοντας σαφώς ανώτερα τοπικά αποτελέσματα. Παράλληλα, οι γενικές παρενέργειες είναι ελάχιστες χάρη στην απομόνωση της κυκλοφορίας.

Σε πολλές περιπτώσεις ναι. Αυτός είναι ο βασικός στόχος της θεραπείας — η διάσωση του άκρου και η διατήρηση της λειτουργικότητάς του. Η δυνατότητα αξιολογείται εξατομικευμένα από τον χειρουργό ογκολόγο.

Σε περίπτωση υποτροπής, το HILP μπορεί να επαναληφθεί. Η επανάληψη είναι τεχνικά εφικτή, αν και απαιτεί προσεκτική αξιολόγηση της κατάστασης του άκρου και της νόσου.

Οι συχνότερες τοπικές επιπλοκές είναι το οίδημα και η επιφανειακή βλάβη του δέρματος, οι οποίες είναι συνήθως παροδικές. Σοβαρές επιπλοκές όπως νευροπάθεια ή μυϊκή βλάβη εμφανίζονται σε μικρό ποσοστό ασθενών και σχετίζονται με τη δόση και τη θερμοκρασία.

Συνήθως ναι. Το HILP συχνά συνδυάζεται με επακόλουθη χειρουργική εκτομή των υπολειπόμενων βλαβών, ανοσοθεραπεία ή στοχευμένη θεραπεία, ανάλογα με τον τύπο και το στάδιο της νόσου.

Πρόκειται για εξαιρετικά εξειδικευμένη επέμβαση που απαιτεί χειρουργό ογκολόγο με ειδική εκπαίδευση και εξοπλισμό. Η παραπομπή σε εξειδικευμένο κέντρο είναι απαραίτητη για την ορθή εκτίμηση και εφαρμογή της θεραπείας. Προς το παρόν η Κλινική Χειρουργικής Ογκολογίας του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου Ηρακλείου έιναι ή μοναδική δημόσια δομή που εκτελεί την παραπάνω επέμβαση